ارزش سرمایه‌گذاری در پتروشیمی زمانی آشکار می‌شود که مزیت خوراک و زیرساخت به تولید رقابت‌پذیر و جریان نقدی پایدار تبدیل شود. در صنعتی با هزینه احداث بالا و دوره بازگشت طولانی، کیفیت انتخاب پروژه و طراحی تأمین مالی، به‌اندازه توان ساخت اهمیت دارد. توسعه موفق از شناخت فرصت اقتصادی آغاز می‌شود و با انضباط مالی به نتیجه می‌رسد.

فرصت‌سنجی باید تقاضای واقعی، مزیت رقابتی و توان اجرا را هم‌زمان بسنجد. قیمت بالاتر یک محصول یا رشد مقطعی بازار، به‌تنهایی توجیه سرمایه‌گذاری نیست؛ دسترسی به فناوری، مقیاس اقتصادی، هزینه ورود به بازار و الزامات مشتری نیز بر بازده اثر دارند. در کنار احداث واحدهای جدید، رفع گلوگاه تولید، کاهش مصرف انرژی و ارتقای کیفیت در واحدهای موجود، گاه با سرمایه کمتر و زمان کوتاه‌تر، ارزش بیشتری ایجاد می‌کند.

زنجیره پروپیلن یکی از مصادیق این نگاه است. کمبود پروپیلن و فزونی تقاضا بر عرضه در بازار داخلی برخی گریدهای پلی‌پروپیلن، ضرورت سرمایه‌گذاری در بالادست این زنجیره را برجسته می‌کند. طرح‌های یکپارچه PDH–PP، با تبدیل پروپان به پروپیلن و سپس پلی‌پروپیلن، می‌توانند به توسعه متوازن زنجیره کمک کنند؛ مشروط بر آنکه تأمین پایدار و اقتصادی خوراک، دسترسی به فناوری و انرژی و بازار فروش از ابتدا روشن باشد. انتخاب این طرح‌ها باید بر اقتصاد کل زنجیره و نیاز واقعی بازار استوار شود.

پس از شناسایی فرصت، امکان‌سنجی باید تاب‌آوری اقتصادی پروژه را محک بزند. کاهش فاصله قیمت خوراک و محصول، توسعه ظرفیت رقبا، محدودیت انرژی و تأخیر در بهره‌برداری می‌توانند سود پیش‌بینی‌شده را تغییر دهند. اولویت با پروژه‌ای است که پس از لحاظ ریسک و هزینه سرمایه، بازده قابل قبول داشته باشد و در شرایط دشوارتر نیز بتواند هزینه‌های جاری و تعهدات مالی خود را پوشش دهد.

تأمین مالی باید از همین مرحله وارد طراحی پروژه شود. در آغاز، آورده سهامداران و مشارکت شریک راهبردی برای پذیرش ریسک توسعه اهمیت بیشتری دارد؛ با روشن‌تر شدن هزینه اجرا و چشم‌انداز فروش، می‌توان سهم بدهی را متناسب با توان بازپرداخت تعیین کرد. بازار سرمایه و سرمایه‌گذاران نهادی نیز می‌توانند در کنار بانک‌ها، منابع بلندمدت فراهم کنند. افزایش سرمایه، مشارکت در شرکت پروژه و انتشار اوراق، گزینه‌هایی هستند که باید بر پایه هزینه واقعی، سررسید و تعهدات هر ابزار مقایسه شوند.

در شرایط تحریمی، جلب اعتماد مردم و استفاده از ظرفیت بازار سرمایه برای تأمین مالی توسعه پتروشیمی اهمیت بیشتری می‌یابد. این اعتماد با شفافیت درباره بازده و ریسک طرح‌ها، پاسخ‌گویی مدیران و گزارش‌دهی منظم درباره مصرف منابع و پیشرفت پروژه شکل می‌گیرد. ابزارهای متناسب بازار سرمایه می‌توانند پس‌اندازهای مردم را به منابع بلندمدت توسعه صنعتی پیوند دهند؛ مشروط بر آنکه طرح‌ها توجیه اقتصادی داشته باشند و حقوق سرمایه‌گذاران در اجرا رعایت شود.

برنامه تأمین منابع باید کل مسیر ساخت، راه‌اندازی و سرمایه در گردش اولیه را پوشش دهد. تسهیلاتی که پیش از شکل‌گیری درآمد پایدار سررسید می‌شوند، حتی با نرخ ظاهراً مناسب، فشار نقدینگی ایجاد می‌کنند. قراردادهای معتبر تأمین خوراک و فروش محصول، با شروط روشن قیمت‌گذاری و پرداخت، برآورد جریان نقدی را قابل اتکاتر می‌کنند. پیش‌پرداخت خریدار و اعتبار فروشنده تجهیزات نیز می‌توانند مکمل منابع باشند. در تأمین مالی ارزی، ارز و زمان وصول درآمد باید با تعهدات بازپرداخت سازگار باشد.

پس از بهره‌برداری، مدیریت موجودی، تسریع وصول مطالبات و استفاده متناسب از تأمین مالی زنجیره‌ای می‌تواند نیاز به استقراض را کاهش دهد. برای توسعه فناوری نیز سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی، همراه با آزمون صنعتی و تخصیص مرحله‌ای منابع، راهی برای پیوند سرمایه با نوآوری است. تناسب ابزار مالی با ماهیت فعالیت و زمان درآمدزایی، در هر مرحله باید حفظ شود.

پیشبرد این مسیر به انضباط بنگاه و پیش‌بینی‌پذیری سیاست‌ها وابسته است. شفافیت قواعد خوراک، انرژی و تسویه ارزی، ارزیابی فرصت‌ها و جذب منابع را تسهیل می‌کند. در بنگاه نیز هزینه‌های گذشته نباید مانع بازنگری در طرح‌های فاقد توجیه اقتصادی شود. تخصیص سرمایه باید بر افزایش توان رقابتی و سودآوری پایدار متمرکز بماند؛ معیاری که کیفیت توسعه صنعت را تعیین می‌کند.

نویسنده: مهدی تمیزی‌فر | مدیرعامل شرکت پتروشمیران